Systemy lokalizacji w czasie rzeczywistym (RTLS – Real-Time Location System) coraz częściej znajdują zastosowanie w szpitalach i innych placówkach ochrony zdrowia. Ich podstawową funkcją jest dostarczanie danych o położeniu zasobów, personelu i pacjentów w czasie rzeczywistym. Dzięki temu możliwe staje się usprawnienie procesów logistycznych, zarządzania sprzętem, bezpieczeństwa oraz utrzymania infrastruktury.

RTLS wspiera zaplecze operacyjne – obszary, które odpowiadają za efektywność działania placówki. W kontekście zarządzania sprzętem, aparaturą medyczną i utrzymaniem ruchu, RTLS stanowi uzupełnienie systemów klasy CMMS/EAM, dostarczając danych lokalizacyjnych, które mogą być bezpośrednio powiązane z procesami serwisowymi i logistycznymi.

Architektura systemu RTLS

System RTLS można opisać w trzech podstawowych warstwach: znaczników (tagów), infrastruktury odbiorczej oraz platformy oprogramowania.

Znaczniki (tagi) to niewielkie urządzenia elektroniczne przyczepiane do zasobów ruchomych – np. pomp infuzyjnych, wózków transportowych, respiratorów lub badge’y noszonych przez personel. Wysyłają one sygnał radiowy zawierający identyfikator. W zależności od technologii mogą być aktywne (z własnym źródłem zasilania) lub pasywne. W przypadku szpitali szczególnie ważne są takie parametry jak trwałość baterii, odporność na dezynfekcję oraz sposób mocowania.

Druga warstwa to sieć odbiorników lub beaconów rozmieszczonych w przestrzeni budynku. Zbierają one sygnały z tagów i przekazują dane do systemu centralnego. W zależności od przyjętej technologii lokalizacji mogą to być urządzenia BLE, WiFi, UWB, RFID. Istotnym elementem projektu jest ich rozmieszczenie, które powinno być dostosowane do konstrukcji budynku, grubości ścian, stref sterylnych oraz pomieszczeń o specjalnych wymaganiach.

Trzecia warstwa to platforma oprogramowania, która odbiera dane z odbiorników, przetwarza je i prezentuje użytkownikom. Umożliwia wizualizację lokalizacji na planie szpitala, generowanie alertów, analizę wykorzystania sprzętu i integrację z innymi systemami – np. CMMS, BMS czy systemami alarmowymi.

Technologie wykorzystywane w RTLS

Dobór technologii zależy od wymaganej dokładności lokalizacji, budżetu i charakterystyki środowiska.

Najczęściej stosowane rozwiązania to:

• Bluetooth Low Energy (BLE) – technologia o niskim poborze mocy i relatywnie niskim koszcie tagów. Dobrze sprawdza się przy lokalizacji strefowej i na poziomie pomieszczenia.
• Ultra-Wideband (UWB) – oferuje dokładność do kilkudziesięciu centymetrów, stosowana tam, gdzie wymagana jest precyzja, np. na salach operacyjnych.
• RFID (aktywne lub pasywne) – wykorzystywana głównie do identyfikacji wejść i wyjść z określonych stref.

Każda z technologii ma inne wymagania w zakresie zasięgu, zasilania, kosztu i dokładności, dlatego przed wdrożeniem konieczne jest wykonanie analizy RF i dopasowanie technologii do konkretnego przypadku użycia.

Przepływ danych w systemie RTLS

Tag umieszczony na sprzęcie lub noszony przez osobę emituje sygnał radiowy w określonych odstępach czasu. Odbiorniki rozmieszczone w budynku odbierają ten sygnał, przekazując do systemu informacje o sile sygnału, czasie i identyfikatorze. Platforma oprogramowania analizuje dane, przypisuje lokalizację do mapy budynku i udostępnia ją użytkownikowi.

System może również reagować na zdarzenia. Przykładowo: jeśli sprzęt zostanie wyniesiony poza strefę, w której powinien się znajdować, generowany jest alert. Jeśli urządzenie powraca do magazynu, może zostać automatycznie oznaczone jako „gotowe do czyszczenia” lub „do przeglądu”.

Zastosowania RTLS w placówkach medycznych

Najbardziej oczywistym zastosowaniem RTLS w szpitalu jest śledzenie sprzętu medycznego. W praktyce duża część wyposażenia mobilnego jest trudna do odnalezienia, co powoduje opóźnienia i nieefektywność. Dzięki RTLS można dokładnie określić, gdzie znajduje się konkretne urządzenie, czy jest w użyciu, czy gotowe do wypożyczenia. Umożliwia to również redukcję zapasów – często zakupionych nadmiarowo w obawie przed ich niedostępnością.

System RTLS wspiera również procesy serwisowe. Wiedząc, gdzie znajduje się urządzenie wymagające przeglądu, można szybciej zaplanować i wykonać czynności serwisowe. W połączeniu z systemem CMMS możliwe jest automatyczne tworzenie zleceń przeglądowych na podstawie lokalizacji lub statusu urządzenia.

Kolejnym obszarem zastosowania jest lokalizacja personelu. Badges noszone przez pracowników pozwalają na szybkie odnalezienie osoby w sytuacji awaryjnej lub wezwanie pomocy. W niektórych rozwiązaniach tag może pełnić funkcję przycisku alarmowego, który natychmiast powiadamia ochronę o zdarzeniu i przesyła współrzędne lokalizacji.

RTLS może także wspierać logistykę pacjentów – od momentu przyjęcia, przez diagnostykę, po wypis. System pozwala analizować czasy przebywania w poszczególnych punktach, identyfikować wąskie gardła i optymalizować proces przepływu pacjentów.

Coraz częściej systemy RTLS integruje się z czujnikami środowiskowymi, co umożliwia monitorowanie warunków przechowywania materiałów wrażliwych – np. krwi, szczepionek, leków wymagających określonej temperatury. Dzięki temu możliwe jest generowanie automatycznych raportów zgodności i alertów przy przekroczeniu progów.

Integracja RTLS z systemami zarządzania utrzymaniem ruchu

Dane z systemu lokalizacji mogą być bezpośrednio powiązane z procesami utrzymania infrastruktury. RTLS dostarcza informacje o tym, gdzie aktualnie znajduje się urządzenie, jak często jest używane, jak długo pozostaje w ruchu lub w magazynie. Te dane można wykorzystać do optymalizacji harmonogramów przeglądów i analiz wykorzystania zasobów.

Systemy CMMS mogą reagować na dane z RTLS automatycznie – na przykład utworzyć zlecenie serwisowe, gdy sprzęt przekroczy określoną liczbę godzin pracy lub zostanie przeniesiony do strefy wymagającej przeglądu. Integracja z modułami magazynowymi pozwala natomiast śledzić rotację sprzętu, kontrolować jego dostępność i planować uzupełnienia zapasów.

Dzięki temu RTLS staje się częścią większego ekosystemu zarządzania zasobami technicznymi – nie jako osobny system, lecz jako warstwa danych lokalizacyjnych zintegrowana z procesami eksploatacyjnymi i logistycznymi.

Wyzwania wdrożeniowe

Wdrażając RTLS w środowisku szpitalnym, należy uwzględnić szereg czynników technicznych i organizacyjnych.

Największym wyzwaniem jest zapewnienie odpowiedniej dokładności w trudnych warunkach radiowych. Grube ściany, sprzęt metalowy i strefy sterylne mogą zakłócać sygnał. Z tego powodu konieczne jest wcześniejsze wykonanie pomiarów propagacji fal i dopasowanie technologii do otoczenia.

Kolejnym aspektem są koszty. Obejmują one nie tylko zakup tagów i odbiorników, ale również utrzymanie – wymianę baterii, serwis, aktualizacje oprogramowania. Warto więc przed wdrożeniem określić konkretne wskaźniki efektywności, które pozwolą ocenić zwrot z inwestycji (np. skrócenie czasu poszukiwania sprzętu, zmniejszenie liczby urządzeń kupowanych nadmiarowo, poprawa wykorzystania zasobów).

Równie ważne są kwestie organizacyjne. System RTLS wymaga zmiany procedur – określenia, kto odpowiada za tagowanie urządzeń, aktualizację danych, reagowanie na alerty. Wdrożenie powinno być poprzedzone szkoleniami użytkowników i testami pilotażowymi.

Wreszcie – bezpieczeństwo danych. W przypadku lokalizacji personelu lub pacjentów konieczne jest zapewnienie zgodności z przepisami o ochronie danych osobowych. System powinien umożliwiać anonimizację danych, kontrolę dostępu i prowadzenie dzienników audytu.

Etapy wdrożenia RTLS w szpitalu

Proces wdrożenia RTLS można podzielić na kilka logicznych etapów. Najpierw definiuje się cele projektu – jakie dane mają być pozyskiwane i w jakim celu. Następnie wykonuje się inwentaryzację istniejących systemów, infrastruktury IT i sieci bezprzewodowych, aby określić możliwości integracji.

Kolejny krok to dobór technologii – określenie wymaganej dokładności lokalizacji i wybór odpowiednich tagów oraz odbiorników. Po wykonaniu analizy środowiskowej planuje się rozmieszczenie urządzeń i wykonuje pilotaż w ograniczonym obszarze.

Po pozytywnych testach system jest skalowany na kolejne budynki lub oddziały. Równolegle wdraża się integrację z systemami zarządzania utrzymaniem ruchu, magazynem i bezpieczeństwem. Na końcu przeprowadza się pomiar efektów wdrożenia – porównanie wskaźników efektywności przed i po uruchomieniu RTLS.

Znaczenie RTLS w zarządzaniu infrastrukturą medyczną

Systemy RTLS są technologią, która realnie wspiera codzienną pracę działów technicznych, logistycznych i serwisowych w szpitalach. Pozwalają na bieżąco monitorować lokalizację i wykorzystanie sprzętu, ograniczają czas poszukiwania urządzeń, wspierają planowanie przeglądów i umożliwiają dokładniejszą analizę kosztów eksploatacji.

Zastosowanie RTLS przekłada się na lepszą organizację pracy, bardziej efektywne wykorzystanie zasobów i większe bezpieczeństwo operacyjne. Integracja z systemami klasy CMMS pozwala z kolei powiązać dane lokalizacyjne z konkretnymi procesami utrzymania ruchu, co zwiększa przejrzystość i automatyzację działań.

Dla placówek medycznych, które stawiają na zarządzanie oparte na danych, RTLS staje się kolejnym logicznym krokiem w kierunku pełnej cyfryzacji infrastruktury technicznej.